Birinchi yordam — YHQ qoidalari va savollar

«Birinchi yordam» mavzusi bo'yicha 40 ta qoida, O'zbekiston yo'l harakati qoidalari matniga asoslangan. Pastda imtihondagi kabi namunaviy savollar.

Qoidalar

3-bob. Yo'l-transport hodisasi sodir bo'lganda haydovchining majburiyatlari

YHQ 3-bobi 13-bandi: haydovchi transport vositasini darhol to'xtatishi, avariya ishoralarini yoqishi va avariya sababli to'xtash belgisini 51-band talabiga muvofiq o'rnatishi, transport vositasini va hodisaga daxldor buyumlarni joyidan qo'zg'atmasligi shart.
YHQ 3-bobi 13-bandi: haydovchi tan jarohati olganlarga birinchi tibbiy yordam ko'rsatish choralarini ko'rishi, tez tibbiy yordam va favqulodda qutqaruv xizmatlarini chaqirishi shart.
YHQ 3-bobi 13-bandi: tan jarohati olganlarga birinchi tibbiy yordam ko'rsatish choralarini ko'rish, tez tibbiy yordam chaqirish shart.
YHQ 3-bobi 13-bandi: boshqa transport vositalarining harakatlanishiga to'sqinlik qilsa, dastlab transport vositalarining joylashuvini, buyumlar va izlarni guvohlar ishtirokida, shuningdek foto yoki video yozuv vositalari bilan qayd etishi kerak.
YHQ 3-bobi 14-bandi: haydovchilar YTH haqida xabarnoma tuzish bilan bog'liq hollarda YTH haqida IIO xodimlariga xabar bermasliklari mumkin.

Yo'l harakati qoidalari

O'zbekistonda tez tibbiy yordam raqami 103 (101 — yong'in xizmati, 102 — ichki ishlar organlari).
Jabrlanuvchini keraksiz ko'chirish jarohatni, ayniqsa umurtqa shikastlanishini og'irlashtirishi mumkin; shuning uchun hayotiga xavf bo'lmasa joyidan qo'zg'atilmaydi.
Kuygan joy sovuq oqar suv bilan sovutiladi va toza, quruq bog'ich bilan yopiladi; yog' yoki boshqa vositalar surtilmaydi.
Qon ketayotgan jarohat toza bog'ich bilan bosib bog'lanadi.
Hushsiz jabrlanuvchida birinchi navbatda nafas olayotganligi tekshiriladi; nafas bo'lmasa jonlantirish boshlanadi.
Jgut bo'lmagan hollarda kamar, belbog', podtyajka va boshqa shunga o'xshash vositalardan foydalaniladi.
Avtomobil tibbiy qutichasi jabrlanuvchilarga birinchi yordam ko'rsatish uchun mo'ljallangan.
Arterial qon ketishida jgut jarohatdan yuqoriroq, yurakka yaqin tomonga qo'yiladi; qo'yilgan vaqtni qayd etish kerak.
Arterial qon ketishida och qizil rangli qon kuchli pulsatsiya bilan otilib chiqadi.
Hushsiz, ammo nafas olayotgan jabrlanuvchi nafas yo'li bekilib qolmasligi uchun yonboshiga (barqaror yon holatga) yotqiziladi.
Kattalarni jonlantirishda ko'krak qafasi 30 marta bosiladi, so'ng 2 marta havo puflanadi va shu tartib takrorlanadi.
Jabrlanuvchini bekorga ko'chirish jarohatni og'irlashtirishi mumkin; uni transport vositasidan faqat hayotiga xavf bo'lganda (yong'in, portlash xavfi) chiqarish kerak.
Suyak singanida singan joy qo'zg'almas qilib mahkamlanadi (shina qo'yiladi), suyakni to'g'rilashga urinilmaydi.
Jarohatdagi begona jismni sug'urib olish qon ketishini kuchaytiradi; uni olib tashlamasdan, atrofini bog'lab mahkamlash kerak.
Qorin jarohatlarida jabrlanuvchiga ichishga suv yoki ovqat berilmaydi: bu holatni og'irlashtirishi mumkin.
Venoz (to'q qizil, sekin sizib chiqadigan) qon ketishida jarohatga bosuvchi bog'ich qo'yiladi.
Ko'krak qafasi shikastlanganda jabrlanuvchi yaralangan yoni bilan yotgan yoki yarim o'tirgan holda ko'chiriladi (nafas olish osonroq bo'ladi).
Kuygan joyga yopishgan kiyim yirtib olinmaydi; atrofidan qirqib, kuygan joy toza bog'ich bilan yopiladi.
Dubulg'ani yechish bo'yin umurtqasi jarohatini og'irlashtirishi mumkin; hayotga xavf bo'lmasa (nafas yo'li to'silmagan bo'lsa), uni yechmaslik kerak.
Qon to'xtatish jguti yilning sovuq fasllarida bir soatdan ortiq bo'lmagan muddatga qo'yiladi; qo'yilgan vaqt qayd etiladi.
Ko'krak qafasining keng yaralanishida tarang bog'ich bint ko'krak qafasining quyi qismidan boshlab o'raladi.
Qon oqishini to'xtatuvchi jgut yaradan 10–15 sm yuqoriga (yurakka yaqin tomonga) qo'yiladi.
Umurtqa shikastlanishi gumon qilinsa, jabrlanuvchi qattiq tekislikda, bo'yin va belni qo'zg'atmasdan ko'chiriladi.
Kuygan joydagi pufaklar teshilmaydi — bu infeksiya xavfini oshiradi; joy toza bog'ich bilan yopiladi.
Elektr shikastlanishda avval jabrlanuvchi tok manbayidan ajratiladi (yordam beruvchi o'zi xavfsizligini ta'minlab), so'ng birinchi yordam ko'rsatiladi.
Umurtqa pog'onasi shikastlanganda jabrlanuvchi qattiq taxtada orqasi bilan yotgan holda tashiladi.
Bosh miya va kalla suyagi o'rtacha darajada jarohatlangan jabrlanuvchi faqat tez tibbiy yordam mashinasida tashiladi.
Qo'l jarohatlanganda kiyimni yechish sog' qo'ldan boshlanadi, kiydirish esa avval jarohatlangan qo'lga bajariladi.
Lat yegan joy qattiq bog'lanadi, 15–20 daqiqaga muz solingan xalta qo'yiladi, oyoq yuqori ko'tariladi va tinch qo'yiladi.
O'mrov suyagi singanda qo'ltiq sohasiga paxta yoki bint o'ramasi qo'yilib, tirsagidan bukilgan qo'l gavdasiga qo'shib bint bilan bog'lanadi.
Tos suyaklari singanda jabrlanuvchi qattiq tekis yuzaga yotqiziladi, bukilgan va ikki tomonga kerilgan tizza bo'g'inlari ostiga g'o'la shaklida o'ram qo'yiladi.
Qornidan yopiq jarohat olgan jabrlanuvchi yotqizilgan holda tashiladi, lat yegan joyga sovuq narsa (muz) qo'yiladi.
Hushsizlanganda jabrlanuvchi mutlaq tinch qo'yiladi, boshi tushiriladi, oyoqlari ko'tariladi, badani isitiladi.
Avtomobil tibbiyot qutichasidagi 5% li yod eritmasi yara atrofidagi terini ishlash uchun qo'llaniladi.
Avval nafas yo'llari bo'shatiladi, so'ng sun'iy nafas oldiriladi va yurak bilvosita massaj qilinadi.

Namunaviy savollar

YTH sodir bo'lganda unga daxldor haydovchi birinchi navbatda nima qilishi shart?

Darhol to'xtatishi, avariya ishorasini yoqishi va to'xtash belgisini qo'yishi
Transport vositasini yo'l chetiga olib chiqib, IIO kelishini kutishi
Avval ikkinchi ishtirokchi bilan kelishib, keyin IIOga qo'ng'iroq qilishi

To'g'ri javob: Darhol to'xtatishi, avariya ishorasini yoqishi va to'xtash belgisini qo'yishi

YTHda jabrlanganlar bo'lsa, haydovchi nima qilishi shart?

Jabrlanuvchini o'z mashinasida eng yaqin shifoxonaga olib borishi
Birinchi yordam ko'rsatishi va tez yordam chaqirishi
Hech narsaga tegmay, IIO va tez yordam kelishini kutishi

To'g'ri javob: Birinchi yordam ko'rsatishi va tez yordam chaqirishi

Arterial qon ketishida qon to'xtatadigan jgut jarohatning qaysi tomoniga qo'yiladi?

Jarohatdan pastroq (barmoqlar tomonga)
To'g'ridan-to'g'ri jarohat ustiga
Jarohatdan yuqoriroq (yurakka yaqin tomonga)

To'g'ri javob: Jarohatdan yuqoriroq (yurakka yaqin tomonga)

Arterial qon ketishining asosiy belgisi qaysi?

To'q qizil qon bir tekis oqadi
Qon tomchilab, sekin sizib chiqadi
Och qizil qon otilib chiqadi

To'g'ri javob: Och qizil qon otilib chiqadi

Hushsiz, ammo nafas olayotgan jabrlanuvchini qanday holatga yotqizish kerak?

Chalqancha, boshi ko'tarilgan holda
Qorniga, boshi bir tomonga burilgan holda
Yonboshiga (barqaror holatga)

To'g'ri javob: Yonboshiga (barqaror holatga)

Nafas olmayotgan va yurak urmayotgan kattalarni jonlantirishda necha marta bosish va necha marta puflash kerak?

30 marta bosish, 2 marta havo puflash
10 marta bosish, 10 marta havo puflash
2 marta bosish, 30 marta havo puflash

To'g'ri javob: 30 marta bosish, 2 marta havo puflash

Barcha savollarni Rulbek bilan mashq qil: imtihon, biletlar, xatolar ustida ishlash.

Mashq qilish